ﺳﻪشنبه, 28 شهریور,1396

تاریخچه

تاریخچه انجمن تغذیه ایران

 

در کشورهای درحال‌توسعه که روند رشد و توسعه توجه دولت را از برخی از زیرساخت‌های حیاتی بدنه کشور دور می‌کند، معمولاً رشدی نامتقارن به همراه بروز بسیاری از موانع بر سر راه توسعه پایدار بروز می‌یابد؛ اما واقعیت این است که افزایش تصدی‌گری دولت در این میان‌برای کاهش عوارض ناخواسته روند توسعه، آن را از هدف اصلی خود یعنی تجمیع کل قوای اجتماعی و حرکت دهی آن‌ها به سمت برنامه‌های توسعه‌ای دور می‌سازد. ازاین‌رو یک سازوکار پیشگیری توانمند در این مرحله از رشد اجتماعی که ریشه در افزایش سطح آگاهی عمومی و رشد سطح سواد و فرهیختگی ملی دارد، تشکیل هسته‌های خودجوش و مردم‌نهاد در سطح اجتماع است. در حقیقت افراد در جوامعی که مسئله حقوق بشر در آن‌ها نهادینه‌شده است و روند اطلاع‌رسانی به عموم مردم در حد قابل قبولی رشد کرده است، در قالب نهادهای غیردولتی و خودجوش مشکلات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را که به دلایل ذکرشده از دید دولت و سیاست‌گذاران دورمانده است را یافته و در جلوی دید مسئولان امر و سیاست‌گذاران کلان قرار می‌دهند. به‌عبارتی‌دیگر می‌توان گفت با گسترش هرچه بیشتر نهادهای مدنی در یک جامعه، برون‌رفت از مسائل و معضلات اجتماعی با کمترین عوارض جانبی روند توسعه امکان‌پذیر خواهد بود. علاوه بر این ارائه راهکار برای رفع مشکلات موجود و تبدیل‌شدن این نهادها به بازوی اجرایی دولت در راستای سیاست‌های خصوصی‌سازی و کوچک‌تر شدن دولت، این نهادها را به یکی از ارکان توانمند، کارا و لاینفک توسعه پایدار تبدیل کرده است.

آنچه پیشرفت و توسعه روزافزون نهادهای غیردولتی را در جوامع مدنی در پی داشته است و نقش این نهادها را در فعالیت‌های اجتماعی برجسته‌تر کرده است، عموماً عدم توانایی کافی در کنترل، پایش و ارائه خدمات در تمامی سطوح اجتماعی از سوی دولت‌های مرکزی بوده است. ازاین‌رو در راستای کوچک‌تر کردن دولت و هدفمند کردن ارائه خدمات و همچنین گسترش طیف فراگیری آن، دخیل کردن مشارکت‌های مردمی امری است ضروری. از سویی دیگر افزایش آگاهی مردم و تمایل آن‌ها برای دخالت در سیاست و همچنین روندهایی که بر کیفیت زندگی افراد جامعه تأثیر می‌گذارند و از سویی دیگر گسترش روحیه مسئولیت‌پذیری اجتماعی و پاسخگویی به آنچه مدنظر شهروندان است، چه در سطح محلی و چه در سطوح ملی و بین‌المللی، فعالیت این نهادها را بسیار برجسته ساخته است و در این میان گسترش سطوح ارتباطات نیز باعث سهولت و تسریع تبادل اطلاعات شده است که پیشرفت هر چه بیشتر سازمان‌های غیردولتی را به همراه داشته است.

با عنایت به مسائل یادشده به‌منظور گسترش هر چه بیشتر امنیت غذایی در جامعه و همچنین هدفمند کردن هزینه‌های مصرفی برای گسترش هر چه بیشتر بهبود وضعیت تغذیه جامعه و در دیدگاهی وسیع‌تر توسعه نیروی انسانی کارآمد، حمایت مراجع ذی‌ربط از گسترش نهادهای مدنی فعال در حوزهٔ سلامت، تدبیری است جامعه نگر و ضامنی معتبر برای توسعه همه‌جانبه. به بیانی دیگر به‌منظور کاهش تبعات جهانی‌شدن و تطابق هر چه بیشتر با این پدیده و گذر موفقیت‌آمیز از گذر دموگرافیک و تغذیه‌ای، حمایت هر چه بیشتر از گسترش نهادهای مدنی بسیار خردمندانه می‌نماید. گسترش ارتباطات بین‌المللی نیز در این میان‌بر کفایت عملکردی و خلاقیت در نحوهٔ ارائه خدمات و پیش‌بینی معضلات باید موردتوجه قرار گیرد.

مقوله غذا، تغذیه و امنیت غذایی، مسئله‌ای است که می‌توان اذعان کرد که به‌غیراز یک دهه اخیر، در دهه‌های پیش و پس از انقلاب و همچنین دوران جنگ تحمیلی توجهی درخور به آن نشده است. از طرفی دیگر سیاست‌های غذایی ناصحیحی که عموماً در دوران جنگ تحمیلی اتخاذ شده‌اند، (تخصیص یارانه‌های غیر هدفمند به روغن‌های جامد، قندهای ساده و ...) توانسته‌اند الگوهای غذایی ناصحیح را جایگزین الگوهای غذایی سنتی کنند و از سویی دیگر تاخت‌وتاز مظاهر مدرنیته و تبعات صنعتی شدن به داخل کشور نیز با مسائل یادشده دست‌به‌دست هم داده و سوءتغذیه پنهان، چاقی‌های مفرط، بیماری‌های مزمن و ناتوان‌کننده را در سطح اجتماع گسترش داده‌اند.

انجمن تغذیه ایران (اتا) با نگاه به این کاستی‌ها و با رویکردی مناسب به ارتقاء سطح سلامت اجتماعی، نخستین انجمن علمی در حوزه غذا و تغذیه است که در نظام جمهوری اسلامی ایران با شماره 3034 به ثبت رسیده است. این انجمن بر پایه سه اصل ناوابستگی به فرد یا سازمان خاص، درگیر کردن هر چه بیشتر اعضا در فعالیت‌های آن و حفظ کیفیت علمی انجمن، در سال 1363 بنیاد نهاده شد و با همکاری داوطلبانه آن دسته از اعضاء که صمیمانه وقت و انرژی خود را برای پیش برد هرچه بهتر اهداف آن صرف می‌کنند فعالیت می‌کند. انجمن تغذیه ایران عضو اتحادیه بین‌المللی علوم تغذیه و فدراسیون انجمن‌های تغذیه آسیا می‌باشد.

 

فلسفه تأسیس انجمن تغذیه ایران

 

در قرن اخیر پس از پایان یافتن جنگ تحمیلی و استقرار سیاسی، کم‌کم توجه خاصی به مقوله امنیت غذایی معطوف شد. از طرفی نیز گسترش دانش تغذیه و حضور رو به رشد دانش‌آموختگان این رشته در سطح جامعه و امکان ادامه تحصیل این متخصصین حتی تا درجه دکترای تخصصی و همچنین شکل‌گیری نهادهای غیردولتی چون انجمن تغذیه ایران (اتا)، همگرایی خاصی به نظرات و پیشنهادهای افراد متخصص داده و نتایج حاصل از بررسی شرایط موجود را به گوش سیاستمداران رسانید. در کشور ما رشته علوم تغذیه، در مقایسه با سایر رشته‌های علمی، رشته جدیدی از دانش و معارف انسانی محسوب می‌شود. تدریس و تحقیق در رشته تغذیه در ایران از اوایل دهه 1340 آغاز شد و به‌تدریج گسترش‌یافته است. از همان زمان نیاز به‌نوعی تشکل علمی و حرفه‌ای به‌گونه‌ای که متخصصان و دست‌اندرکاران این رشته بتوانند به تبادل‌نظر، بسط آگاهی و مبادلات تجربیات خود در زمینه‌های علمی و فنی بپردازند احساس می‌شد تا این‌که در خردادماه سال 1363 سیزده نفر از خبرگان تغذیه گرد هم آمدند و انجمن تغذیه ایران (اتا) را تأسیس کردند. از رویکردهای اصلی این انجمن شناساندن و گسترش دانش تغذیه در جامعه و حفظ شئون اجتماعی تغذیه شناسان است.

 

اعضای هیئت مؤسس انجمن تغذیه ایران

 

۱. شهین آیت‌الله مددی
۲. دکتر محسن باوندی
۳. دکتر مصباح الدین بلاغی
۴. دکتر ابولقاسم جزایری
۵. ناهید حاجیان
۶. دکتر طاهره حسینی نیا
۷. دکتر شهناز روانشاد
۸. دکتر فریدون سیاسی
۹. نوشین شهیدی
۱۰. دکتر مینودخت فروزانی
۱۱. دکتر مسعود کیمیاگر
۱۲. دکتر مهشید لطفی
۱۳. دکتر حسن محمدیها

 

فعالیت‌ها و دستاوردهای اتا

 

انجمن تغذیه ایران از زمان تأسیس در سال ۱۳۶۴ تاکنون سه دوره مشخص فعالیت را پشت سر گذاشته است. در دوره نخست که از زمان تأسیس تا سال ۱۳۶۹ به طول انجامید، هیئت‌های مدیره انجمن کوشیدند «اتا» را به دولت‌مردان، به‌ویژه مسئولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به جامعه تغذیه شناسان کشور و نهادهای فعال در حوزه سلامت در جهان بشناسانند و ساختار تشکیلاتی آن را سازمان دهند. در طی این دوره، به‌رغم شرایط جنگ تحمیلی و محدودیت‌های ناشی از آن، «اتا» عضو IUNS (اتحادیه بین‌المللی علوم تغذیه) و FANS (فدراسیون انجمن‌های تغذیه آسیا) شد. از دیگر دستاوردهای این انجمن در این دوره انتشار ۱۳ شماره از «خبرنامه اتا»، تشکیل دو مجمع عمومی و برپایی همایش نقش رژیم و رژیم‌شناس در خدمات بهداشتی- درمانی بود. همچنین این انجمن موفق شد که نظام ویژه تشکیلاتی خود را در این دوره به دست آورد. مجموعه سیاست‌های اتخاذی و نتایج عملکرد موفق انجمن تغذیه ایران در این دوره باعث شد تا در سال 1369 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای نخستین بار، رسماً با «اتا» مکاتبه کرده و برگزاری کنگره تغذیه را به«اتا» واگذار کند. در پی این مسئله نخستین کنگره تغذیه ایران در آذرماه ۱۳۶۹ در تهران برگزار شد که به‌جرئت می‌توان گفت یکی از کم‌نظیرترین کنگره‌های علمی ازنظر محتوا و تنوع مطالب بوده است به‌طوری‌که قطعنامه آن از پربارترین مدارک علمی موجود در زمینه مسائل و مشکلات تغذیه‌ای کشور است و برای نخستین بار در آن توجه ویژه‌ای به رویکردهای اجتماعی مسائل تغذیه معطوف شده است. از دیگر مواد این قطعنامه برگزاری کنگره کشوری تغذیه هر دو سال یک‌بار دریکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور بود. برگزاری دومین و سومین کنگره تغذیه ایران، که به ترتیب در سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۳ توسط دانشگاه‌های علوم پزشکی تبریز و اصفهان برگزار شد، از دیگر پیامدهای نخستین کنگره تغذیه ایران است. در دوره دوم که از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵ ادامه داشت، اتا دستاوردهای فراوانی داشته است که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

۱. پیشنهاد ایجاد شورای غذا و تغذیه کشور

۲. تدوین و نهایتاً به تصویب رساندن برنامه دکترای علوم تغذیه

۳. تدوین برنامه کارشناسی رژیم‌شناسی

۴. برگزاری کارگاه آموزشی در مباحث ویژه تغذیه در همدان

۵. برگزاری چندین دوره بازآموزی رژیم‌شناسان

۶. کمک به تدوین برنامه کشوری اختلالات ناشی از کمبودید (IDD) و ایجاد کمیته کشوری آن

۷. تدوین برنامه بازآموزی تغذیه ۲۵ ساعته پزشکان عمومی

۸. برگزاری سمینار مسائل پژوهش غذا و تغذیه کشور

۹. شرکت در تدوین اولویت‌های پژوهشی تغذیه کشور

۱۰ شرکت فعال در کمیته کشوری تغذیه و تدوین برنامه ۵ ساله تغذیه وزارت بهداشت

۱۱. شرکت فعال در بازبینی متون آموزشی مهارت‌های سرپرستی در برنامه تغذیه برای مدیران و کارشناسان بهداشتی و متون آموزشی تغذیه برای کارشناسان و مربیان بهداشتی و بهورزان

۱۲. کمک و شرکت فعال در برگزاری نخستین کارگاه آموزشی تغذیه برای کارکنان رده میانی ارائه خدمات بهداشتی و درمانی

۱۳. برگزاری مسابقات نقاشی، روزنامه دیواری و پوستر در زمینه تغذیه و مواد غذایی و همچنین شرکت در جشنواره‌ها و همایش‌های عمومی و تخصصی برای اشاعه فرهنگ صحیح تغذیه‌ای در سطح کشور

۱۴. برگزاری سخنرانی‌های علمی ماهانه

۱۵. همکاری با برنامه‌های علمی صداوسیما

۱۶. تدوین و چاپ چندین پمفلت، بوکلت و کتاب رژیم‌درمانی

۱۷. و ده‌ها فعالیت دیگر

 

 

با برگزاری چهارمین کنگره تغذیه ایران، با عنوان «امنیت غذا و تغذیه: از علم تا عمل» در آبان ماه ۱۳۷۵ با کمک دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران و پیامدهای قطعنامه آن، «اتا» به سومین دوره خود پا نهاد. بر اساس توصیه‌ها و مفاد قطعنامه چهارمین کنگره تغذیه، مبنی بر مشارکت مؤثر و وسیع در فرآیند تدوین برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور، مطالعات الگوی برنامه‌ریزی و اجرا (مابا) در زمینه امنیت غذایی به اجرا درآمد. اجرای طرح «مابا» با حمایت سازمان برنامه‌وبودجه و انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور در فروردین ۱۳۷۶ آغاز شد و پس از ۲۲ ماه فعالیت در دی‌ماه ۱۳۷۷ به پایان رسید. هدف اصلی این طرح، مطرح کردن امنیت غذا و تغذیه به‌عنوان یک محور اساسی در توسعه ملی بود. در این بررسی تلاش شده است تا شناخت بهتر و روشن‌تری از مشکلات و راه‌حل‌ها ارائه شود و نیازها، تغییرات ساختاری، ظرفیت‌سازی و سرمایه‌گذاری از ابعاد مختلف بررسی شود و بالاخره توافق لازم میان دانشگاهیان، تکنوکراتها و سیاست‌گذاران ایجاد شود. آقای دکتر حسین قاسمی (رئیس وقت انجمن) طراحی و رهبری این مطالعه را به عهده داشتند و بیش از ۵۰ نفر از استادان، محققان و مدیران زبده کشور در ۱۶ دانشگاه و مؤسسه مختلف متخصص در رشته‌های گوناگون علمی با ایشان همکاری داشتند. یافته‌ها و توصیه‌های این طرح از طریق سازمان برنامه‌وبودجه و شورای بهداشت و درمان، در نظام تدوین برنامه سوم به اطلاع بسیاری از مقامات و مسئولان تدوین برنامه سوم توسعه کشور رسید و رهنمودهای اساسی آن بررسی و تصویب شد. مجموعه یافته‌ها و توصیه‌های این طرح در ۱۷ جلد تدوین‌شده است. «اتا» در سومین دوره خود دستاوردهای دیگری نیز داشته است که به‌اختصار به چند نمونه از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

 

۱. اخذ مجوز تأسیس دفاتر مشاوره رژیم‌درمانی

۲. برگزاری کارگاه‌های آموزشی و دوره‌های بازآموزی رژیم‌درمانی جهت بهنگام کردن دانش رژیم‌درمانی تغذیه دانان کشور

۳. برگزاری نشست‌هایی به‌منظور بررسی مشکلات آموزشی رشته تغذیه، بازنگری دروس فعلی و جدید دکترا، تعیین حداقل ضوابط لازم برای رساله‌های دکترا، که نتیجه این بحث‌ها در هیئت ممتحنه و ارزشیابی رشته تغذیه مطرح می‌شود.

۴. برگزاری سخنرانی‌های علمی متعدد در زمینه‌های تغذیه‌ای

۵. شرکت فعال در برگزاری کنگره‌های دوسالانه تغذیه کشور

۶. برگزاری دوره‌های دوم و سوم کارگاه مشورتی جامعه نگر کردن آموزش تغذیه

۷. انتشار خبرنامه اتا

 

ارکان «اتا» عبارت‌اند از مجمع عمومی، شورای مرکزی، هیئت‌مدیره، گروه‌ها، تشکیلات اتا در شهرستان‌ها (تاش) و کمیته‌ها. فعالیت‌های اتا اساساً از طریق گروه‌ها و کمیته‌هایی است که در مجموعه این انجمن فعالیت می‌کنند. هیئت‌مدیره اتا مرکب از ۷ عضو اصلی و ۲ عضو علی‌البدل می‌باشد که هر دو سال یک‌بار توسط شورای مرکزی انتخاب و برای تأیید و تصویب نهایی به مجمع عمومی معرفی می‌شوند. هیئت‌مدیره «اتا» نماینده قانونی انجمن در برابر کلیه مراجع و اشخاص بوده و در چهارچوب اساسنامه اتا دارای اختیارات لازم برای اداره امور انجمن می‌باشد. اعضای هیئت‌مدیره اتا برای سال‌های 1392-1390 عبارت‌اند از:


آقای دکتر مجید حاجی فرجی رئیس
خانم دکتر هاله صدرزاده یگانه دبیر و نایب رئیس
خانم دکتر گیتی ستوده مسئول روابط عمومی
آقای دکتر آرش رشیدی مسئول امور مالی
آقای دکتر احمد ساعدی مسئول گروه آموزشی و پژوهشی
آقای مجید حسن قمی مسئول گروه رژیم شناسان
آقای سید وهاب الدین رضوانی مسئول گروه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان


بازرسان

خانم دکتر نسرین امیدوار
خانم مهرناز غنی زاده

 

 

وظایف اتا


انجمن تغذیه ایران با توجه به اهداف خود، خود را موظف می‌داند تا در زمینه مسائل زیر فعالیت کرده و بسترسازی مناسبی در خصوص تحقق اهداف خود فراهم آورد.

۱. ایجاد تسهیلات برای همکاری، ارتباط و تبادلات علمی

۲. ایجاد زمینه و تقویت روح همکاری بین متخصصان، کارشناسان و افرادی که به نحوی با مسائل و مشکلات تغذیه‌ای سروکار دارند.

۳. کوشش برای ایجاد هماهنگی و همکاری در امور آموزشی، پژوهشی و خدمات مشاوره‌ای، درمانی و آزمایشگاهی تغذیه

۴. کوشش برای ایجاد ارتباط با سازمان‌ها، انجمن‌ها و جمعیت‌های ملی و بین‌المللی

۵. همکاری در برنامه‌ریزی کنگره‌ها، جلسات سخنرانی، بحث و انتقاد و سمینارهای علمی و فنی

۶. انتشار نشریه ویژه اتا

۷. معرفی فعالیت‌های علمی متخصصان و کارشناسان تغذیه

همکاری با سازمان‌های دولتی و غیردولتی در جهت ایجاد یک نظام غذا و تغذیه کشور

با توجه به ایجاد مسائل تغذیه‌ای جدید در جامعه و رشد روزافزون بیماری‌های غیر واگیر که نقش تغذیه در پیشگیری و نمایش حمایتی آن‌ها کاملاً به اثبات رسیده است، فعالیت‌های آموزشی و عملیاتی انجمن برای پیشگیری و آگاه‌سازی فعالان عرصه تخصصی نظام سلامت و همچنین اقشار مختلف جامعه سرعت یافته گرفته است. انجمن تغذیه ایران تلاش می‌کند تا با توصیفی کردن سیاست‌های کلان تغذیه‌ای در سطح کشور، تعبیری مناسب از سلامت تغذیه‌ای و امنیت غذایی را در کلیه سطوح نظام سلامت ایجاد کند.